BỆNH HOẠI TỬ GAN TỤY CẤP TÍNH Ở TÔM: NGUYÊN NHÂN, DẤU HIỆU VÀ CÁCH PHÒNG TRỊ HIỆU QUẢ
Trong ngành nuôi tôm hiện nay, bệnh hoại tử gan tụy cấp tính (Acute Hepatopancreatic Necrosis Disease – AHPND), còn được gọi là bệnh EMS trên tôm, là một trong những bệnh nguy hiểm gây thiệt hại lớn cho người nuôi.
Bệnh có khả năng làm tôm chết hàng loạt trong giai đoạn đầu vụ nuôi, ảnh hưởng nghiêm trọng đến năng suất và lợi nhuận.
Việc hiểu rõ nguyên nhân gây bệnh, dấu hiệu nhận biết và các biện pháp phòng ngừa sẽ giúp người nuôi chủ động kiểm soát rủi ro, nâng cao tỷ lệ sống của tôm.
Bệnh hoại tử gan tụy cấp tính là gì?
Bệnh hoại tử gan tụy cấp tính là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm trên tôm nuôi, chủ yếu xuất hiện ở tôm thẻ chân trắng và tôm sú.
Bệnh gây tổn thương nghiêm trọng đến cơ quan gan tụy – bộ phận quan trọng đảm nhiệm chức năng tiêu hóa, hấp thu dinh dưỡng và chuyển hóa năng lượng của tôm.
Tác nhân chính gây bệnh được xác định là vi khuẩn Vibrio parahaemolyticus mang gen độc tố PirA và PirB.
Khi xâm nhập vào cơ thể tôm, vi khuẩn này sản sinh độc tố làm phá hủy tế bào gan tụy, khiến tôm suy yếu nhanh chóng.
Bệnh thường xảy ra mạnh trong khoảng 10 – 45 ngày sau khi thả nuôi, đặc biệt ở những ao có điều kiện môi trường không ổn định.
Nguyên nhân gây bệnh hoại tử gan tụy cấp tính ở tôm
Có nhiều yếu tố tạo điều kiện cho bệnh AHPND phát triển, trong đó phổ biến nhất gồm:
1. Con giống mang mầm bệnh
Tôm giống không được kiểm tra kỹ có thể mang vi khuẩn gây bệnh vào ao nuôi ngay từ đầu. Đây là một trong những nguyên nhân khiến dịch bệnh bùng phát nhanh.
Người nuôi nên lựa chọn nguồn giống uy tín, có chứng nhận kiểm dịch và kiểm tra bằng phương pháp PCR đối với các bệnh nguy hiểm.
2. Chất lượng nước ao nuôi kém
Môi trường nước bị ô nhiễm tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn Vibrio phát triển.
Một số yếu tố làm tăng nguy cơ mắc bệnh:
- Hàm lượng khí độc NH₃, H₂S cao.
- Đáy ao nhiều chất hữu cơ.
- Oxy hòa tan thấp.
- pH biến động lớn.
- Độ kiềm không ổn định.
Khi môi trường bị stress, sức đề kháng của tôm giảm xuống, khả năng nhiễm bệnh sẽ cao hơn.
3. Mật độ nuôi quá cao
Nuôi tôm với mật độ lớn nhưng quản lý không tốt sẽ làm:
- Tăng lượng chất thải trong ao.
- Cạnh tranh oxy.
- Gia tăng vi khuẩn có hại.
- Tăng khả năng lây lan dịch bệnh.
4. Quản lý thức ăn chưa phù hợp
Cho tôm ăn dư thừa khiến lượng thức ăn phân hủy trong ao tăng lên, tạo nguồn dinh dưỡng cho vi khuẩn Vibrio phát triển.
Bên cạnh đó, thức ăn kém chất lượng cũng làm giảm sức khỏe đường ruột và khả năng miễn dịch của tôm.
Dấu hiệu nhận biết bệnh hoại tử gan tụy cấp tính
Người nuôi có thể nhận biết bệnh thông qua một số biểu hiện đặc trưng:
1. Tôm giảm ăn hoặc bỏ ăn
Đây là dấu hiệu thường xuất hiện sớm. Tôm bắt mồi kém, lượng thức ăn trong vó giảm rõ rệt.
2. Gan tụy bị tổn thương
Khi quan sát tôm bệnh có thể thấy:
- Gan tụy nhạt màu.
- Gan tụy mềm, teo nhỏ.
- Không có sự phân biệt rõ giữa gan tụy và ruột.
Đây là dấu hiệu quan trọng để nhận biết bệnh hoại tử gan tụy cấp tính.
3. Tôm chậm lớn, yếu sức
Tôm bị bệnh thường:
- Bơi lờ đờ.
- Ít hoạt động.
- Vỏ mềm.
- Tăng trưởng kém.
4. Tôm chết nhanh trong thời gian ngắn
Nếu không kiểm soát kịp thời, bệnh có thể gây tỷ lệ chết cao chỉ sau vài ngày, đặc biệt ở giai đoạn tôm còn nhỏ.
Cách phòng bệnh hoại tử gan tụy cấp tính hiệu quả
Hiện nay chưa có thuốc đặc trị tiêu diệt hoàn toàn bệnh AHPND. Vì vậy, phòng bệnh chủ động là giải pháp quan trọng nhất.
1. Chọn tôm giống chất lượng
- Chọn giống từ trại sản xuất uy tín.
- Kiểm tra mầm bệnh trước khi thả.
- Ưu tiên tôm giống khỏe mạnh, đồng đều.
2. Cải tạo ao nuôi đúng kỹ thuật
Trước mỗi vụ nuôi cần:
- Xử lý đáy ao.
- Loại bỏ bùn hữu cơ.
- Khử khuẩn nguồn nước.
- Ổn định các chỉ tiêu môi trường.
Việc chuẩn bị ao tốt giúp hạn chế sự phát triển của vi khuẩn gây bệnh.
3. Quản lý môi trường nước thường xuyên
Người nuôi cần theo dõi:
- pH.
- Độ kiềm.
- Oxy hòa tan.
- Độ mặn.
- NH₃ và H₂S.
Duy trì môi trường ổn định giúp tôm giảm stress và tăng sức đề kháng tự nhiên.
4. Bổ sung dinh dưỡng tăng sức khỏe tôm
Có thể sử dụng:
- Vitamin.
- Khoáng chất.
- Men vi sinh đường ruột.
- Chế phẩm sinh học cải thiện môi trường.
Các giải pháp này giúp nâng cao khả năng chống chịu của tôm trước tác nhân gây bệnh.
Khi phát hiện tôm bị bệnh hoại tử gan tụy cấp tính cần làm gì?
Khi nghi ngờ ao nuôi bị bệnh, người nuôi nên:
- Kiểm tra lại các yếu tố môi trường.
- Giảm lượng thức ăn nếu tôm bỏ ăn.
- Tăng cường oxy trong ao.
- Sử dụng chế phẩm vi sinh phù hợp.
- Lấy mẫu tôm xét nghiệm để xác định chính xác nguyên nhân.
Không nên tự ý sử dụng kháng sinh kéo dài vì có thể làm tăng nguy cơ kháng thuốc và ảnh hưởng đến chất lượng thủy sản.
Bệnh hoại tử gan tụy cấp tính là một trong những mối nguy lớn đối với nghề nuôi tôm hiện nay. Bệnh gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến năng suất nếu không được phát hiện và kiểm soát kịp thời.
Giải pháp hiệu quả nhất để hạn chế bệnh là xây dựng quy trình nuôi an toàn sinh học, lựa chọn con giống chất lượng, kiểm soát môi trường ao nuôi và tăng cường sức khỏe cho tôm ngay từ đầu vụ.
Chủ động phòng bệnh chính là yếu tố quan trọng giúp người nuôi giảm rủi ro, nâng cao hiệu quả kinh tế và phát triển nghề nuôi tôm bền vững.
Bà con có thể tìm hiểu chi tiết và tham khảo sản phẩm ngay tại đây. Xem thêm:…
Chia sẻ:
